جنبش دانشجویی ایران و مراسم ۱۳ آبان

Posted: November 5, 2013 in Uncategorized

مصطفی خسروی- ۱۳ آبان ۱۳۵۸، زمانی که “دانشجویان پیرو خط امام” به پشت درهای سفارت آمریکا رسیدند، شاید کمتر کسی تصور می کرد که آنچه در حال وقوع است می تواند چنان تاثیری بر سیاست داخلی و خارجی ایران بگذارد.

به فاصله یک روز پس از این حادثه دولت موقت به ریاست مهدی بازرگان استعفای خود را به آیت الله خمینی رهبر ایران تقدیم کرد و نظام سیاسی نو پای جمهوری اسلامی با چالشی عمیق مواجه شد.

واقعه گروگانگیری کارکنان سفارت آمریکا در تهران، که بعد‌ها توسط آیت الله خمینی “انقلاب دوم” نام گرفت، تا زمان آزادی گروگان‌ها ۴۴۴ روز به طول انجامید. اما آزادی گروگان‌ها، پایان بحران ایجاد شده در روابط دو کشور نبود، چرا که رابطه دیپلماتیک ایران و آمریکا پس از آن، تا حداقل ۳۴ سال تیره بود.

دفتر تحکیم وحدت متولی ۱۳ آبان

گروگان گیری در سفارت آمریکا، گرچه در ظاهر توسط عده‌ای از دانشجویان مدیریت می شد، اما در واقع حمایت قاطع جریان‌های تندرو مذهبی و غیر مذهبی را به همراه داشت.

هر چند این اتحاد استراتژیک علیه آمریکا پایدار نماند و در منازعات دهه ۱۳۶۰ به حذف کامل چپ گرایان غیرمذهبی از حوزه سیاست منجر شد، اما در دیگر سو، پیوند میان دانشجویان خط امام و نیروهای مذهبی همچون مجمع روحانیون مبارز را استحکام بخشید.

یک سال پس از ۱۳ آبان ۱۳۵۸، دانشجویان پیرو خط امام اقدام به تشکیل اتحادیه ای از انجمن‌های اسلامی دانشجویان در سراسر کشور کردند و نام آن را “دفتر تحکیم وحدت” گذاشتند. در سال ۱۳۶۱، دفتر تحکیم وحدت به عنوان اولین اتحادیه رسمی دانشجویی بعد از انقلاب، رسما به ثبت رسید.

این اتحادیه به سبب سابقه موسسان و اعضایش در حادثه گروگان گیری سفارت آمریکا و حمایت‌های سیاسی جناح چپ حکومت ایران، به عنوان پرچمدار مبارزه با “استکبار” و “امپریالیسم”، توانست در دهه ۱۳۶۰ یکه تاز فعالیت های دانشجویی درکشور باشد.

تغییر گفتمان دفتر تحکیم

نزدیک به یک دهه دفتر تحکیم به همراه شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، که توسط راستگرایان مذهبی اداره می شد، مسئولیت برگزاری مشترک مراسم بزرگداشت ۱۳ آبان را بر عهده داشتند.

اما در سال۱۳۷۰ و با تشدید شکاف میان جناح چپ و راست حکومت ایران، دفتر تحکیم وحدت از همکاری با سازمان تبلیغات اسلامی خودداری کرد و پس از آن، به صورت مستقل به برگزاری مراسم ۱۳ آبان پرداخت.

این مراسم هر سال در قالب تظاهرات دانشجویان از دانشگاه تهران تا مقابل سفارت سابق آمریکا در تهران انجام می شد و با به آتش کشیدن پرچم آمریکا و صدور قطعنامه‌ای سیاسی علیه ایالات متحده همراه بود.

سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۷۰، با تغییر فضای دانشگاه‌های کشور و ورود نسل جدیدی از دانشجویان به انجمن‌های اسلامی دانشگاه‌ها و دفتر تحکیم وحدت هم زمان شد. این نسل، دانش آموزان سال‌های جنگ ایران و عراق محسوب می شدند که در دوره دوم ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی وارد دانشگاه ها شده بودند و طبیعتا، با دیدگاه های انقلابی دانشجویان دهه ۱۳۶۰ فاصله داشتند.

در سال ۱۳۷۶ و پس از روی کار آمدن دولت اصلاح طلب سید محمد خاتمی، دفتر تحکیم وحدت برای اولین بار “به آتش کشیدن پرچم آمریکا” را از مراسم ۱۳ آبان حذف کرد.

دو سال بعد و چند ماه پس از حادثه کوی دانشگاه ۱۳۷۸، دفتر تحکیم وحدت از برگزاری مراسم ۱۳ آبان در دانشگاه‌ها خود داری کرد و به حمایت ۲۰ ساله خود از تسخیر سفارت آمریکا توسط بنیان‌گذاران این اتحادیه خاتمه داد.

در دوران اصلاحات و پس از آن، که دیگر دفتر تحکیم وحدت و انجمن‌های اسلامی دانشجویان به اردوگاه منتقدین حکومت پیوسته بودند، بسیج دانشجویی عهد دار برگزاری مراسم ۱۳ آبان شد.

در این دوره تشکل های مستقل و منتقد دانشجویی بیش از پیش به باز خوانی حوادث ۱۳ آبان پرداختند و تا زمانی که امکان و اجازه فعالیت علنی در سطح دانشگاه ها داشتند، از این مناسبت جهت نقد تاریخی، سیاسی و حقوقی واقعه گروگان گیری در سفارت آمریکا استفاده کردند.

بازداشت عبدی به اتهام جاسوسی

فاصله گرفتن دفتر تحکیم وحدت از قرائت رسمی حکومت از اشغال سفارت آمریکا، همزمان با افزایش شکاف میان محافظه کاران حاکم و اکثریت این اشغال کنندگان بود که در دوران اصلاحات، به مدافعان سیاست تنش زدایی با غرب و ایالات متحده تبدیل شده بودند.

یکی از خبرسازترین اتفاقات مرتبط با گسترش این شکاف سیاسی، بازداشت عباس عبدی، از رهبران دانشجویان پیرو خط امام در سال ۱۳۸۰ به اتهام جاسوسی برای آمریکا بود، که درست یک روز قبل از سالگرد اشغال سفارت آمریکا صورت گرفت.

هر چند آقای عبدی پس از دو سال زندان از اتهام جاسوسی تبرئه و ازاد شد، اما بازداشت او، نشانه ای نمادین از تغییر موقعیت سیاسی کسانی بود که زمانی به خاطر “مبارزه با آمریکا” مورد حمایت حکومت قرار داشتند و زمان دیگر، توسط رقبای محافظه کار خود، به نزدیکی به ایالات متحده متهم می شدند.

جنبش سبز و ۱۳ آبان

چند ماه پس از انتخابات جنجال برانگیز سال ۱۳۸۸ و آغاز حرکت اعتراضی “جنبش سبز”، میر حسین موسوی از رهبران معترضان با انتشار بیانیه‌ای در ۹ آبان معترضان را به حضور در خیابان ها در روز ۱۳ آبان دعوت کرد. وی در این بیانیه، با اشاره به دستگیری بسیاری از “دانشجویان پیرو خط امام” پس از انتخابات ریاست جمهوری دهم، خواستار آزادی آنها شد.

این دعوت با واکنش سریع نهاد‌های حکومتی مواجه و باعث شد تا آنها در روزهای باقی مانده به تظاهرات ۱۳ آبان، معترضان را از حضور در این مراسم منع کنند. شامگاه ۱۲ آبان و هنگامی که معترضین از پشت بام‌های منازل خود در تهران فریاد “الله و اکبر” و “یاحسین میرحسین” سرداده بودند، چندتن از فعالان دانشجویی و سیاسی در منازل خود بازداشت شدند.

سرانجام در روز ۱۳ آبان میان دانشجویان و سایر مردم حامی “جنبش سبز” و نیروهای حامی دولت که در اطراف سفارت سابق آمریکا تجمع کرده بودند در گیری‌های شدید رخ داد. معترضین در این روز، شعارهایی همچون “مرگ بر دیکتاتور”، “مرگ بر روسیه” و “اوباما اوباما، یا با اونا یا با ما” سر دادند.

در این روز مهدی کروبی، دیگر رهبر معترضان، با حمله نیروهای ضد شورش مواجه شد به گونه‌ای که دو تن از محافظانش زخمی شده و خود او بر اثر استنشاق گاز اشک آور دچار ناراحتی تنفسی و پوستی شد. میر حسین موسوی نیز ، زمانی که قصد داشت از فرهنگستان هنر به سمت معترضین حرکت کند، مورد محاصره نیروهای لباس شخصی قرار گرفت و در دفتر کار خود حبس شد.

۱۳ آبان ۱۳۹۳

با انتخاب حسن روحانی به ریاست جمهوری ایران در خرداد ۱۳۹۲ و مواضع متفاوت دولت او در سیاست خارجی، امید‌هایی برای حل بحران میان ایران و آمریکا ایجاد شد.

سفر آقای روحانی در شهریورماه گذشته به آمریکا و کلیک مکالمه تلفنی وی با اوباما رئیس جمهور این کشور، در کنار مذاکره محمد جواد ظریف وزیر خارجه جمهوری اسلامی با همتای آمریکاییش در نشست گروه ۵+۱، به امیدواری برخی از ناظران در مورد بهبود روابط دوجانبه شدت بخشید.

اما این تلاش ها، به سرعت با کلیک واکنش منفی منصوبان و منسوبان آیت الله خامنه ای و سپس کلیک خود او مواجه شد.

در چنین شرایطی بود که قطار دیپلماسی روحانی، امروز به ایستگاه ۱۳ آبان رسید که شاهد کلیک یکی از گسترده ترین مراسم حکومتی سال های اخیر به همین مناسبت بود. مراسمی که سخنرانی آن، به سعید جلیلی رقیب انتخاباتی حسن روحانی واگذار شد که با شعار “سازش ناپذیری” در سیاست خارجی وارد عرصه رقابت شده بود.

ایا باید نحوه برگزاری مراسم ۱۳ آبان امسال را پیامی به دولت آقای روحانی و سایر مدافعان بازنگری در روابطی دانست که پس از اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان اسلامگرا بحرانی بوده است؟

ادوار کبک آگاه است

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s