ارز دانشجویی “حق” ما نیست

Posted: September 26, 2012 in Uncategorized

اسفند ماه سال هزار و سی صد و شصت و هشت بود که شورای عالی انقلاب فرهنگی برای اولین بار آیین نامه اعطای ارز و تسهیلات به دانشجویان ایرانی دوره های فوق لیسانس و دکتری شاغل به تحصیل در خارج از کشور که از بورس یا ارز دولتی استفاده نمی کنند را تصویب کرد و در مهرماه سال بعد آن با انجام اصلاحاتی1، این آیین نامه به هیأت دولت تقدیم کرده و مصوب گردید و به دستگاههای اجرایی ابلاغ شد.2

در آن روزها تشکیلاتی با نام “شورای جذب نخبگان” فعالیت می کرد که دلیل وجودی آن اشاره ای به چشم انداز توسعه داشت و هنوز ایده آل هایی با محوریت پیشرفت های علمی و تکنولوژیکی برای بدنه ای از حاکمیت “ارزش” بود و دانشمند ایرانی را سرمایه ای می پنداشت برای تحقق مدینه فاضله پیش رویش، چه اینکه تصور معنای “دانش” نیز در ذهن آنها با امروز متفاوت می نمود. این تفاوت ها از نگاه متولیان قدرت در خصوص مذامین ذکر شده از سال هزار و سی صد و هشتاد و با تغییر فاحش رفتارهای حکومتی در بسیاری از امور سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، نمود ملموسی پیدا کرد تا جایی که حتی دستورالعمل هایی مبنی بر تغییر یا حذف سرفصل های درسی و اخراج گسترده ای از اساتید نیز اجرایی گردید؛ پُر واضح است تحصیل در خارج از این چهارچوب نه تنها دیگر مطلوب نبود چه اینکه مستعد چالشی بزرگ برای حکومت قلمداد می گردید و شاید تنها یک بند از اهداف پنج گانه3 مصوبه دولت کماکان شأنیت بهانه ای بود برای دوام اجرایی قانون مرتبط، مبنی بر: “جلوگیری از انحرافات سیاسی و اخلاقی دانشجویان ایرانی خارج از کشور” و البته فهم دغدغه و تحلیل نگاه حاکمیت در بند مذکور کاملا روشن، آسان و آشکار بوده و مبتنی بر پیشگیری از تولید جمعیت ها، دسته ها و تشکل های منتقد و اپوزوسیون قوی، روشنفکر و تحصیل کرده می باشد، حال اینکه این هدف عملا هیچگاه حاصل نگردید.

تعریف وابستگی مالی و بهانه آن برای عدم گسست ارتباطی با حکومت به سبب عدم مشروعیت های مردم سالار، کارکرد خود را به مرور زمان از دست داد ناظر به اینکه در پاره ای از اوقات حتی تأیید مدارک تحصیلی و همچنین امید به بازار کار داخلی نیز برای فارغ التحصیلان بی اهمیت گردید. روند ناگزیر به وجود آمده و شرایط ویژه سیاسی پس از انتخابات سال هزار و سی صد و هشتاد و هشت، اختلاف بین هدف و نتیجه را به بالاترین حد خود رساند. وقوع این مهم در حالی بود که بسیاری از معترضان نیز با توجه به تهدید های اجتماعی و امنیتی که به استقبالشان نشسته بود، تحصیل را بهانه هجرت موقت خود کردند و بدین ترتیب بدنه دانشجویی خارج از کشور یا دایه قسمت مهمی از اپوزیسیون بود یا آبستن آن.

با توجه به توضیحات ذکر شده، تخصیص ارز دانشجویی نه تنها از منظر اهدافی آن دیگر به مثابه یک “حق” نبود چه اینکه این روزها و با بهانه حذف آن، به آشکارسازی غیر عادلانه بودن آن هم از منظر مفهموی مکرراً دامن زده می شود؛ هر چند این تبعیض یارانه ای اجتماعی تا حد زیادی باور پذیر به نظر می رسد اما عادت دیرینه مان از حس مالکیت بر سوبسیدهای اینچنینی که معطوف به تعبیر همیشگی از “حق” است قبول آن را دشوار می نماید و دقیقا در همان زمان که حتی ابتدایی ترین حقوق انسانی، مدنی و شهروندیمان بدون هیچ واکنشی نقض می گردد. به باور نگارنده، ارز دانشجویی نمونه ای از هوشمندی زیرکانه حاکمیت است برای جابجایی مفاهیم و نهادینه کردن آنها تا حدی که ساکت ترین و ساکن ترین هموطنانی که حقوق معروف خود را به فراموشی سپرده اند، مشغول سرگرمی جایگزینی می شوند و چالش اصلی زندگیشان، چراییِ حذف صدقه ارباب است.

1- این آیین نامه پس از 2 سال اجرا، تقریبا مسکوت و غیر فعال ماند و از اواخر سال 1389 مجددا اصلاح و اجرایی گردید.
2- مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، سامانه قوانین، قوانین و مقررات، مکتوبه 100089 . http://rc.majlis.ir/fa/law/show/100089
3- آیین نامه اعطای ارز و تسهیلات به دانشجویان ایرانی دوره های فوق لیسانس و دکتری شاغل تحصیل خارج از کشور؛ ماده 1 – اهداف: الف) گسترش و توسعه توان علمی، تحقیقاتی کشور ب) جذب نیروهای متخصص و کارآمد در نظام جمهوری اسلامی ایران ج) جلوگیری از انحرافات سیاسی و اخلاقی د) ایجاد تضمین‌های لازم برای بازگشت فارغ‌التحصیلان به داخل کشور ه) راهنمایی و ارائه مشاوره جهت رفع مشکلات تحصیلی آنان.

ادوار کبک آگاه است

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s